8. Zijn de getuigen te vertrouwen? (3)

Wanneer een verhaal wordt geschreven om “de schrijver er goed uit te laten zien” of om “de bedoelde lezers een plezier te doen” is het te verwachten dat de gebeurtenissen door ‘een gekleurde bril’ worden afgeschilderd. Dit gedrag is duidelijk in  hedendaagse politieke toespraken of discussies te zien, maar ook in de werken van vele oude (niet-bijbelse) schrijvers zoals bijvoorbeeld Flavius Josephus die voor zijn Romeinse meesters (en zichzelf) schreef. Zoals Dr. Paul Barnett omschrijft:[1] “Zijn [Josephus] ‘Joodse Oorlog’ is dun gesluierde propaganda. Zijn ‘Geschiedenis van de Joden’ en ‘Tegen Apion’ zijn romantische geloofsverdedigingen voor het Judaïsme. Zijn ‘Leven’ is ziekelijk egoïstisch.”   Hoe zit dat voor het Nieuwe Testament? Zijn haar schrijvers egoïstisch of geven ze een realistisch, op sommige momenten zelfs een negatief beeld van zichzelf? Als de “helden” van het Christendom worden afgeschilderd als normale mensen met hun gewone zwakheden en fouten en als ze regelmatig struikelen, zou dit een goede indicatie van eerlijkheid en een solide basis van geloofwaardigheid zijn, want dat zou ons laten zien dat de bijbelverslagen waarlijk gebeurtenissen zijn waarbij “echte” mensen betrokken waren. 

Er is niet veel meer dan het oppervlakkig lezen van de evangeliën nodig om van zelfbelastende beschrijvingen over de volgelingen van Jezus waar te nemen. Het lijkt alsof ze geen kans voorbij laten gaan om een vraag van Jezus verkeerd te beantwoorden. Wanneer ze gevraagd worden om een keuze te maken kiezen ze veelal verkeerd. Er zijn ook talrijke voorbeelden van “politiek onjuiste” gebeurtenissen en zelfs verwarrende uitspraken en acties van Jezus. Tabel 16-3 geeft een overzicht van dit soort illustraties.

Tabel 16- 3 : Zelfbelastende informatie in het Nieuwe Testament

De laatste twee illustraties uit tabel 16-3 verdienen nadere toelichting.

De Joodse wereld in de eerste eeuw was een “mannenwereld”. Alhoewel er talrijke positieve

opmerkingen over vrouwen in het Oude Testament worden gevonden waren de Joodse mannen van de eerste eeuw over het algemeen overtuigd dat vrouwen ondergeschikt aan hen waren vanwege hun superieur natuur.  Vele Joden geloofden dat vrouwen hun mond, benen en haar ten alle tijden behoorde te bedekken. Zij geloofden dat de mond van een vrouw dwaasheid kon spreken waarmee ze haar man zou beschamen.  Met haar benen kon ze een man verleiden en elke vrouw die haar haren in het openbaar loshangend droeg werd gezien als een opstandeling tegen de autoriteit van haar man. De Joodse wet accepteerde geen vrouwelijke getuigenis in een rechtszaak omdat vrouwen als onbetrouwbaar werden gezien. Misschien is dat wel waarom bijvoorbeeld in de getuigenis van Paulus over de opstanding (1 Korintiërs 15:3-8) hij alleen de namen van mannen noemt aan wie Jezus was verschenen en hij met opzet de vrouwen schijnt te negeren. De Mishna, een collectie van eeuwenoude Joodse mondelinge tradities en wetten, opgeschreven rond de derde eeuw na Christus, verbiedt vrouwen om samen met mannen de wet te bestuderen. Een van de Joodse rabbijnen zei zelfs dat een vrouw als een stuk vlees was waar mannen mee konden doen wat ze wilden. Ook in de Grieks-Romeinse wereld, waar vrouwen over het algemeen meer geëmancipeerd waren dan in de Joodse wereld, was de man het onbetwiste hoofd. De Romeinse filosoof Seneca schreef dat de man gemaakt was om de regeren en de vrouw om stil te zijn en te gehoorzamen.[2]

Met dit als achtergrond is de rol van vrouwen in het gezelschap rondom Jezus een duidelijke aanwijzing dat de schrijvers van de evangeliën (zoals Matthëus, een Jood die schrijft aan een Joods publiek) waarschijnlijk oncomfortabel waren en mogelijk met afkeer over enige vrouwelijke betrokkenheid schreven. Ondanks dat beschrijven alle evangeliën de ondersteunende rol van Martha en Maria in Bethanie en is iedereen het erover eens dat Maria Magdalena de eerste was die het lege graf op de zondag van de verrijzenis ontdekte.

Het verslag over Jezus zijn maagdelijke geboorte is zelfs nog meer “onverwacht”. In die dagen was seksuele reinheid het grootste bezit van een meisje. Alleen een jonge vrouw die haar maagdelijkheid behield kon mogelijk aan een goede man uitgehuwelijkt worden. Moeders hielden hun dochters zoveel mogelijk uit het publieke oog om ze zo min mogelijk aan verleidingen bloot te stellen.[3] Een zwangere ongetrouwde vrouw werd beschouwd als een zeer ernstige belediging voor haar familie. Zoals we vandaag de dag nog steeds in vele Arabische landen (waarvan de bewoners veelal onder Islamitische wetten en culturele omstandigheden zoals in het oude midden Oosten, leven) leidden zulke zwangerschappen vaak tot ere-moorden (het doden van de betrokkenen). De vader en/of de broers, doden het zwangere meisje om de eer te redden.

Gezien deze achtergrond werd Jezus zijn maagdelijke geboorte niet als een “wonder” van de daken geroepen. Afgezien van de korte verhalen in Lucas en Mattheus zegt de Bijbel eigenlijk hier verder niets over. Beide evangelieschrijvers gebruiken uniek materiaal[4] en getuigen onafhankelijk van elkaar over de geboorte van Jezus. Het schrijven over Jezus zijn geboorte moet voor Mattheus een serieus dilemma hebben gepresenteerd. Als een strenggelovige Jood moest Mattheus besluiten om op te schrijven dat Jozef (als de vertegenwoordiger van de koninklijke bloedlijn van David) niet Jezus zijn natuurlijke vader was. Dit opende uiteraard de deur voor een potentiële vloed van kritiek dat Jezus uit overspel zou zijn geboren. Dit verslag in het Evangelie van Mattheus toont zijn onvoorwaardelijke inzet om de waarheid op te schrijven, zonder daar ook maar iets aan te veranderen.

Lees meer over: (4) Zijn de documenten consistent?