5. Is Jezus echt opgestaan? (7)

Hier is een verrassing voor vele lezers: de allereerste getuigenis in de Bijbel over de opstanding van Jezus wordt niet in de evangeliën, maar in de eerste brief van Paulus aan de kerk in Korinte gevonden! Een beetje achtergrondinformatie is nodig. Het boek van Handelingen stelt ons in staat om te bepalen wanneer Paulus de kerk in Korinte startte. Wanneer we over de tweede missiereis van Paulus in Handelingen 18:1-4 lezen, zien we dat: ”En na dezen scheidde Paulus van Athene en kwam te Korinthe; En vond een zekeren Jood, met name Aquila, van geboorte uit Pontus, die onlangs van Italie gekomen was, en Priscilla, zijn vrouw, (omdat Claudius bevolen had, dat al de Joden uit Rome vertrekken zouden), en hij ging tot hen; En omdat hij van hetzelfde handwerk was, bleef hij bij hen, en wrocht; want zij waren tentenmakers van handwerk. En hij handelde op elken sabbat in de synagoge, en bewoog tot het geloof Joden en Grieken.” Dit houdt in dat Paulus Korinte in het jaar 51 AD voor het eerst bezocht. Hij verbleef daar ongeveer achttien maanden en zoals Handelingen 18:8 zegt: “en velen van de Korinthiers, hem horende, geloofden, en werden gedoopt.”

Gedurende zijn derde missiereis verblijvende in Efeze, ongeveer 3 of 4 jaar later, hoorde Paulus over de problemen in Korinte toen een afvaardiging van die kerk hem tijdens een bezoek om advies vroeg. Hij schreef snel een brief om zijn bezorgdheid te adresseren. Dit is de brief die we nu kennen als het Nieuwe Testament boek 1 Korintiërs. Bijbelgeleerden zijn er het bijna unaniem over eens dat Paulus de auteur was en de brief rond het jaar 55 AD in Efeze[1] is geschreven. Het schrijven van deze brief was ruim in de ooggetuigenperiode, misschien slechts tweeëntwintig jaar na de kruisiging! In 1 Korintiërs 15:1-8 lezen we:

“Voorts, broeders, ik maak u bekend het Evangelie, dat ik u verkondigd heb, hetwelk gij ook aangenomen hebt, in hetwelk gij ook staat; Door hetwelk gij ook zalig wordt, indien gij het behoudt op zodanige wijze, als ik het u verkondigd heb; tenzij dan dat gij tevergeefs geloofd hebt. Want ik heb ulieden ten eerste overgegeven, hetgeen ik ook ontvangen heb, dat Christus gestorven is voor onze zonden, naar de Schriften; En dat Hij is begraven, en dat Hij is opgewekt ten derden dage, naar de Schriften; En dat Hij is van Cefas [Cefas is de Arameese naam voor Petrus en wordt in de Griekse tekst hier gebruikt] gezien, daarna van de twaalven. Daarna is Hij gezien van meer dan vijfhonderd broeders op eenmaal, van welken het meren deel nog over is, en sommigen ook zijn ontslapen. Daarna is Hij gezien van Jakobus, daarna van al de apostelen. En ten laatste van allen is Hij ook van mij, als van een ontijdig geborene, gezien.”

In de eerste zin van bovenstaand citaat herinnerde Paulus de Korintiërs eraan dat “voorts” hetgene is wat hij hen tijdens zijn eerste bezoek van ongeveer drie tot vier jaar eerder had verteld. Dat dateert deze tekst tot slechts ongeveer achttien jaar na de opstanding. Daarom is het ouder en dichter bij de gebeurtenissen op Golgotha dan welke andere verklaring over de opstanding in het Nieuwe Testament dan ook.

De passage (eerste gedeelte van vers 3) “Want ik heb ulieden ten eerste overgegeven, hetgeen ik ook ontvangen heb”  is van groot belang om de oorspronkelijk bron van deze getuigenis van Paulus te achterhalen. Paulus gebruikt hierbij een traditionele introductie dat de daaropvolgende verklaring aan hem als een geloofsbelijdenis is doorgegeven. Een geloofsbelijdenis (credo) [2]komt van het Latijnse “credo” ofwel “Ik geloof”. Een credo is een belijdenis van geloof, een korte, krachtige samenvatting van een Christelijke doctrine waarvan men aanneemt dat dit in de vroege kerk als een bevestiging van geloof werd opgezegd. In deze passage noemt Paulus een totaal van zes verschijningen; sommige omschreven in de evangeliën, maar sommigen worden alleen in deze brief genoemd. Laten we er eens nader naar kijken:

·         Jezus verscheen aan Petrus. (of Cefas zoals de originele tekst zegt). De evangeliën bevatten geen uitgebreide beschrijving van deze verschijning aan Petrus; alhoewel Johannes een gesprek vermeldt tussen de opgestane Jezus en Petrus. Lucas 24:34 (“Welke zeiden: De Heere is waarlijk opgestaan, en is van Simon gezien”) noemt het ook vluchtig. Het gebruik van de Aramese naam Cefas is een belangrijke indicatie dat Paulus, die in het Grieks schreef, een geloofsbelijdenis kopieerde uit de gesproken taal van de eerste eeuw in Israël (wat Aramees was).

·         Jezus verscheen aan “de twaalf”. Vers vijf zegt “daarna van de twaalven”. De twaalf omschrijft de apostelen als een groep en kan niet als een letterlijk aantal worden gezien omdat Judas niet langer een onderdeel van deze groep was. Deze gebeurtenis is ook in Lucas 24:33-49, Matthëus 28:16-20 en Johannes 20:19-23 beschreven.

·         Jezus verschijnt aan meer dan vijfhonderd mensen tegelijkertijd. Vers 6 gaat verder: “Daarna is Hij gezien van meer dan vijfhonderd broeders op eenmaal, van welken het meren deel nog over is, en sommigen ook zijn ontslapen.” Alhoewel deze verschijning niet in de evangeliën wordt gevonden is dit het meest in het oog springende bewijs dat door Paulus word gepresenteerd. Hij was hoogstwaarschijnlijk niet een van deze “vijfhonderd”, maar het is duidelijk dat hij sommige van hen kende – misschien waren sommige wel leden van de kerk in Korinte – want hij zegt: “van welken het meren deel nog over is [het merendeel is dus nog in leven]”. Deze nogal boute uitlating is een uitnodiging aan elke eerste eeuwse criticus om een of meerdere van deze vijfhonderd over de opstanding te ondervragen.

·         Jezus verschijnt aan Jacobus. Deze Jacobus is zeker niet een van de apostelen omdat “de twaalf” al eerder werden genoemd en die groep zou inclusief Jacobus de zoon van Zebedeus (de broer van Johannes) zijn, als ook de enige andere apostel, Jacobus de zoon van Alfeus. Daarom moet dit Jacobus, de broer van de Heer zijn.

·         Jezus verscheen aan alle apostelen. Omdat Paulus “de twaalf” eerder noemde, moet dit in ruimere zin worden gezien en is daarom inclusief anderen die een onderdeel van de totale groep van Jezus’ volgelingen waren. We vinden deze verschijning ook in sommige van de andere evangeliën.

·         Jezus verscheen aan Paulus.  Hier refereert Paulus aan zijn persoonlijke ontmoeting met de opgestane Christus toen hij, in 34 DC (zoals dit uitgebreid in Handelingen hoofdstuk 6 wordt omschreven) dus net een jaar na de opstanding, op weg was naar Damascus.

Het is duidelijk dat alleen Paulus een ooggetuige aan de laatste verschijning is geweest. Hoe kreeg Paulus dan de informatie over de andere verschijningen? Hoe heeft Paulus dit credo ontvangen? Wanneer we wat dieper in het Nieuwe Testament graven vinden we hierover een aantal overtuigende aanwijzingen.

Hiervoor moeten we een bezoek aan de eerder geschreven brief van Paulus – Galaten – brengen. Net zoals met 1 Korintiërs is deze tekst door iedereen als van Paulus afkomstig zijnde geaccepteerd.. Paulus identificeert zichzelf als de schrijver aan het begin van de brief en nogmaals in het laatste hoofdstuk. Wanneer we de aanwijzingen die ons in Handelingen zijn gegeven analyseren kunnen we ontdekken dat deze brief net na het Apostelconvent (in Jeruzalem rond 49 AD) is geschreven en dat deze hoogstwaarschijnlijk in het daaropvolgende jaar verscheen. Lees wat Paulus zelf over zijn geloofwaardigheid schrijft in Galaten 1:13-19: “Want gij hebt mijn omgang gehoord, die eertijds in het Jodendom was, dat ik uitnemend zeer de Gemeente Gods vervolgde, en dezelve verwoestte; En dat ik in het Jodendom toenam boven velen van mijn ouderdom in mijn geslacht, zijnde overvloedig ijverig voor mijn vaderlijke inzettingen. Maar wanneer het Gode behaagd heeft, Die mij van mijner moeders lijf aan afgezonderd heeft, en geroepen door Zijn genade, Zijn Zoon in mij te openbaren, opdat ik Denzelven door het Evangelie onder de heidenen zou verkondigen, zo ben ik terstond niet te rade gegaan met vlees en bloed; En ben niet wederom gegaan naar Jeruzalem, tot degenen, die voor mij apostelen waren; maar ik ging henen naar Arabie, en keerde wederom naar Damaskus. Daarna kwam ik na drie jaren weder te Jeruzalem om Petrus te bezoeken, en ik bleef bij hem vijftien dagen. En zag geen ander van de apostelen, dan Jakobus, den broeder des Heeren.”

Figuur 21- 1 : De tijdslijn van het opstandingscredo

Wat vertelt dit ons? Kijk eens naar de tijdlijn: Jezus was gekruisigd en uit de dood opgestaan in het jaar 33 AD; Paulus was bekeerd in het jaar 34 AD; en hij ging voor het eerst als een Christen, drie jaar later (dus in 37 AD) naar Jeruzalem, waar hij een ontmoeting met Petrus en Jacobus had. Hij keerde veertien jaar later voor het zogenaamde Apostelconvent (een ontmoeting waarbij de kerk overeenkwam om ook het evangelie onder de niet-joden te verspreiden) terug wat dus in de jaren 49-50 AD geweest moet zijn.[3]

Wanneer we naar Paulus’ getuigenis in 1 Korintiërs 15 terugkijken, zien we dat Paulus ook verslag geeft over verschijningen aan Petrus en Jacobus. Toen Paulus, drie jaar na zijn bekering, in Jeruzalem was had hij alleen een ontmoeting met Petrus en Jacobus en daarom lijkt het niet alleen toeval dat hij allebei deze mannen met name noemt in zijn getuigenis over de verschijningen van Jezus. Daarnaast, zoals we dit in Galaten 1:18 hebben gelezen, maakt Paulus het duidelijk dat hij (drie jaar naar na zijn bekering) in het jaar 37 AD naar Jeruzalem ging om kennis te maken met de discipelen. Het Griekse woord wat hier gebruikt wordt is historeo, dit woord is de basis voor ons woord “historie” (geschiedenis) en betekent “feitelijk onderzoek” of “diepgaand onderzoek”. Paulus ging dus niet naar Jeruzalem om gezellig wat tijd met hun door te brengen – hij ging om met hun te kunnen praten, aantekeningen te vergelijken en plannen te maken. We weten van het verslag over hetzelfde bezoek uit Handelingen 9:26 dat de andere discipelen nog steeds bang waren om Paulus te ontmoeten omdat ze niet van zijn bekering overtuigd waren. Daarom ontmoette Paulus alleen Petrus and Jacobus.

Dit maakt het aannemelijk dat het verslag van Paulus over de verschijningen van de opgestane Jezus, zoals deze in 1 Korintiërs 15 staat omschreven, direct van de originele bron vandaan kwam: Petrus de apostel en Jacobus de broer van Jezus. Nu weten we dus met zekerheid niet alleen dat deze getuigenis minder dan 20 jaar na de kruisiging ontstond, maar we hebben ook sterke aanwijzingen dat Paulus deze getuigenis (ook wel een credo of geloofsbelijdenis genoemd) van de apostel Petrus en van Jacobus  de broer van Jezus in het jaar 37 AD, dus slechts vier jaar na de opstanding[4], heeft gekregen. Bijna zo recent als grondbrekend nieuws!

Lees meer over:(8) Bewijsstuk #9: Sterven voor een leugen?