4. Boeddhisme en het Christendom (2)

Fundamentele leerstellingen

Boeddhisme is gedeeltelijk een verlenging en gedeeltelijk een hervorming van het Hindoeïsme. In het Boeddhisme wordt elke persoon, die ontwaakt uit de “slaap van onwetendheid” doordat men zich de ware natuur van de realiteit realiseert, een Boeddha genoemd. Siddhartha Gautama, de Boeddha, is dus slechts een van de vele Boeddha’s die voor of na hem leefden. Fundamentele Boeddhistische leerstellingen zijn:

Ø      Reincanatie en wedergeboorte.  Zoals bij het Hindoeïsme, onderwijst ook het Boeddhisme reincarnatie; de meeste personen ondergaan vele kringlopen van geboorte, leven, dood en wedergeboorte. Een practiserende Boeddha maakt verschil tussen wedergeboorte en reincarnatie. Door reincarnatie kan een persoon meerdere keren tot het leven terugkeren. Door wedergeboorte keert een persoon niet noodzakelijkerwijs als een menselijk wezen naar de aarde terug. Het Boeddhisme vergelijkt dit met een blad wat aan de boom groeit. Terwijl het afstervende blad van de boom valt, zal dit uiteindelijk door een nieuw blad worden vervangen. Het niewe blad is vergelijkbaar met het oude blad, maar het is niet identiek.

Ø      Nirvana. Na meerdere van deze kringlopen, waarbij een persoon zich vrijmaakt van de gehechtheid aan verlangens en aan zichzelf, kan hij Nirvana bereiken wat een conditie van bevrijding en het vrij zijn van lijden is. Het Boeddhisme onderwijst dat de mens is gevangen in een herhaaldelijke kringloop van geboorte, leven, dood en wedergeboorte.  Het doel is om aan deze kringloop te ontsnappen en om Nirvana te bereiken. De geest zal dan complete vrijheid, vrijmaking en onafhankelijkheid ervaren. Het lijden zal stoppen omdat de verlangens en drang (die de oorzaken van het lijden zijn) eenvoudigweg eindigen.

Ø      De vier nobele waarheden. De Vier Nobele Waarheden van Boeddha onderzoeken het menselijke lijden. Ze kunnen (simplificerend) worden omschreven als:

·         Dukkha: Lijden bestaat; leven brengt lijden met zich mee. Lijden is echt en bijna universeel. Lijden heeft vele oorzaken: verlies, ziekte, pijn, mislukkingen, de onbestendigheid van plezier, enzovoort.

·         Samudaya:  Er is een reden voor het lijden. Haar oorzaak is het verlangen om dingen te willen en te controleren. Het kan vele vormen hebben: De drang voor sensueel plezier, het verlangen om beroemd te zijn, de wens om onplezierige sensaties zoals angst, kwaadheid en jaloezie te mijden.

·         Nirodha: Er is een einde aan het lijden. Lijden zal verdwijnen met de laatste vrijmaking in Nirvana. De geest ervaart complete vrijheid, bevrijding en onafhankelijkheid. Het is het laten gaan van elk verlangen of drang.

·         Magga: Om het lijden te laten stoppen moet men het achtvoudige pad volgen.

De vorm waarin men wordt herboren, beest of mens, in de hemel of in de hel, hangt van het karma (een onpersoonlijke ethische wet zoals dit ook met het Hindoeïsme is) af. Men kan uit dit proces ontsnappen door Nirvana (ofwel verheldering) te verkrijgen. Nirvana kan worden bereikt door het volgen van het achtvoudige pad.

 

Het achtvoudige pad van de Boeddha

Panna: Inzicht, wijsheid waardoor de geest wordt gereinigd: 1) Samma ditthi: Juist begrip en inzicht in de Vier Nobele Waarheden. Begrip van realiteit zoals het is en niet slechts zoals het lijkt te zijn. 2) Samma sankappa: Juist denken; het volgen van de juiste levensweg.

Sila: Deugden en moraliteit: 3) Samma vaca: Juiste taalgebruik; eerlijkheid, geen veroordeling, geen roddelen of vloeken. 4) Samma kammanta: Juist gedrag; opbouwende activiteiten, geen kwaad doen. 5) Samma ajiva: Juiste levensstijl; zorg voor jezelf zonder anderen te benadelen.

Samadhi: Concentratie en meditatie: 6) Samma vayama: Juiste inzet, stimuleer goede gedachten, overwin kwade gedachten, probeer te verbeteren. 7) Samma sati: Juiste geesteservaringl; bewustwording van je lichaam, geest en gevoelens. 8) Samma Samadhi: Juiste concentratie; meditatie om een hoger niveau van bewustzijn te bereiken, bewust worden van de aanwezige realiteit in jezelf.

Tabel 31- 1 : Het achtvoudige pad tot verlichting

De grondlegger

De Boeddhistische traditie is gebaseerd op, en geïnspireerd door, de leerstellingen van Siddhartha Gautama die leefde van 566-486 BC. Hij werd als een Hindoe aan de voet van het Himalaja gebergte in het hedendaagse Nepal (in die dagen het Noorden van India) geboren. Siddhartha Gautama was de zoon van een plaatselijke rajan ofwel een stamhoofd. Siddhartha betekent “iemand die zijn doel heeft bereikt”. Gautama was de naam van zijn stam. Hij was lid van een bevoordeelde en rijke familie en groeide op in een comfortabele omgeving.

Nadat hij vier visioenen over lijden en armoede had ontvangen  (andere tradities beweren dat hij vier reizen maakte) was hij ontgoocheld met zijn rijke leven. Hij verliet zijn thuis en nam de levensstijl van een ronddwalende asceet aan en ging op een spirituele speurtocht.

Gedurende een nacht in 535 BC op de leeftijd van 30 jaar, zat hij aan de oever van de Nairangana rivier in Noord-India onder een grote boom, die later als de Bodhi boom bekend werd,  te mediteren. Daar had hij een levensveranderende ervaring en hij geloofde dat hij een diep begrip over de geaardheid en de oorzaak van lijden had ontvangen en ook een manier had gevonden waarop men dit kon stoppen. Hij nam de titel van Heer Boeddha aan (iemand die ontwaakt is en verlichting heeft bereikt). Heer Boeddha besteedde de rest van zijn leven (ongeveer 45 jaar) met reizen en het onderwijzen van hoe men de weg van lijden kan verlaten. Tegen de tijd van zijn overlijden, op ongeveer 75 jarige leeftijd, had hij een aanzienlijke aanhang en had een hij orde van monniken en een overeenkomstige orde van nonnen gevestigd.

De Boeddha koos geen opvolger. Hij geloofde dat de Dharma, zijn leerstukken, plus de Vinaya, zijn code van regels voor monniken en nonnen,  toereikend zouden zijn. Het duurde op zijn minst anderhalve eeuw (sommigen beweren zelfs 250 jaar) voordat een raad van Boeddhistische monniken zijn leerstukken en de mondeling doorgegeven tradities over het geloof in een geschreven vorm bijeenbrachten.

De geschriften

Boeddha zelf schreef niets gedurende zijn leven. Er is een kloof van op zijn minst 150 jaar tussen zijn gesproken woorden en de eerste geschreven documenten. Met zo’n grote kloof (in vergelijking met de evangeliën die binnen 25-70 jaar van de opstanding allemaal door persoonlijke ooggetuigen werden geschreven) van meerdere generaties van mondeling overgedragen tradities is het vanzelfsprekend dat er serieuze vragen over de betrouwbaarheid van deze teksten kunnen worden gesteld.

Een daar nog bijkomende complicatie is dat Boeddha gedurende 45 jaar heeft onderwezen en dat er een duizelingwekkende hoeveelheid materiaal aan hem wordt toegewezen. Dit rijst de voor de hand liggende vraag over hoe we kunnen onderscheiden wat door Boeddha zelf was onderwezen en wat er later door zijn volgelingen aan toe is gevoegd.

Boeddhistische geschriften en andere teksten bestaan er in grote variaties. Verschillende scholen over het Boeddhisme hechten hier verschillende waarden aan toe. Sommige scholen vereren bepaalde teksten als op zichzelf staande objecten, terwijl anderen een meer wetenschappelijke aanpak hebben. De Boeddhistische canon van geschriften staat bekend als de Tripitaka.  Deze omvatten een grote verzameling van uitleg en tradities, waarvan de meesten Sutras  (verhandelingen) worden genoemd. Tripitaka betekent letterlijk “drie manden” en verwijst naar de drie belangrijkste onderdelen van de canon:

·         De Vinaya Pitaka, wat de disciplinaire regels voor de Boeddhistische monniken en nonnen omvatten, alsmede een scala van andere teksten waaronder uiteenzettingen over het waarom en hoe de regels werden opgesteld, ondersteunend materiaal en toelichtingen op de leerstellingen.

·         De Sutra Pitaka welke de actuele verhandelingen van Boeddha omvatten.

·         De Abhidharma Pitaka welke bestaan uit verklaringen en/of systematische uiteenzettingen van Boeddha’s onderwijs.

Het Boeddhisme heeft geen enkelvoudige tekst waar universeel door alle tradities naar wordt verwezen.

Lees meer over: