2. Tekst en boeken van het Oude Testament (1)

De originele geschriften van alle 39 boeken van het Oude Testament zijn al heel lang geleden verloren gegaan. Dit creëert een ernstig probleem: Kunnen we dan, zonder originele documenten, zelfs geen kleine fragmenten, de teksten van het Oude Testament reconstrueren van de oudste, nog bestaande, geschriften?  Kunnen we vertrouwen hebben dat door de tijd heen en ondanks talrijke kopieën , de originele teksten niet zijn gewijzigd en/of misschien zelfs gedeeltelijk verloren zijn gegaan? Zeer uitgebreid onderzoek en een nauwkeurige analyse van vele oude geschriften hebben wetenschappers veel geleerd over de betrouwbaarheid van het kopiëren.

Papyrus, perkament en perkamentrollen

De vergankelijkheid van het schrijfmateriaal is de reden waarom de originele manuscripten  (wat letterlijk “handgeschreven kopie” betekent) niet bewaard zijn gebleven. Het meest voorkomende schrijfmateriaal was Papyrus, een papiersoort wat van Papyrus riet werd gemaakt. In een droog klimaat blijft Papyrus lang in een goede staat, maar in vochtigere klimaten vergaat het materiaal snel en is na een aantal eeuwen verloren.

In de tijd van Jezus was perkament, een schrijfmateriaal wat van dierenhuid werd gemaakt, meer gangbaar geworden. Het perkament werd uitgerekt, afgeschraapt en gedroogd. Net zoals papyrus was het kwetsbaar voor vochtigheid, maar het was een duurzamer alternatief. Kalfsperkament werd gemaakt van kalverenhuid en rond de vijfde eeuw was verreweg papyrus overal vervangen door perkament.

Zowel papyrus als perkament werden beiden als lange vellen gebruikt. Deze werden om een stok gewonden  en vormden zodoende een perkamentrol. De gemiddelde lengte van de rollen varieerde tussen de 7 en 10 meter en waren zelden langer dan 45 meter . Het was gebruikelijk om slechts aan een zijde van het perkament te schrijven.

In de tweede eeuw werden rollen vervangen door zogenaamde codices. Om het lezen gemakkelijker en de rol minder omvangrijk te maken werden de papyrus/perkament vellen aan beide kanten beschreven, daarna samengesteld in een bladvorm waardoor een primitief boek (een codex) werd gevormd. De introductie van papier in de laatste helft van de Middeleeuwen zorgde ervoor dat men wijd en zijd het perkament achter zich liet.[1]

Hoe nauwkeurig was het kopieerproces?

Om de integriteit van het Oude Testament te bewaren moesten de teksten door de eeuwen heen telkens op nieuwe rollen worden gekopieerd. Deze taak werd toebedeeld aan vrome Joden die bekend stonden als schriftgeleerden. Een schriftgeleerde werd in de oudheid als een vakkundig persoon beschouwd. Door het ontbreken van de mogelijkheid tot afdrukken (zoals we dat vandaag kennen), werden mensen opgeleid om documenten te kopiëren. Schriftgeleerden geloofden dat deze rollen de woorden van God zelf waren en waren daarom uitermate eerbiedig en voorzichtig met het kopiëren van deze rollen. Ze waren niet haastig of snel in hun werk. Ze werden, zich opwerkend vanaf een leerling, vele jaren voor deze taak opgeleid. Hun schoonschrijfkunst werd minutieus op fouten  gecontroleerd en nog een keer gecontroleerd. Zelfs hele kleine foutjes had afkeuring van hun werk tot gevolg.

Van generatie tot generatie werd een reeks van priesters en schriftgeleerden opgedragen de Bijbelse teksten te preserveren. Gedurende de vroege Middeleeuwen werden de schriftgeleerden die de Hebreeuwse Bijbel kopieerden Masoreten genoemd.  De Masoreten waren verantwoordelijk voor het behouden van de Heilige Oude Testament teksten gedurende de periode van 500 AD tot 950 AD. Deze Joden waren minutieus in hun kopieerwerk. De oudste complete kopie van het Hebreeuwse Oude Testament dateert van deze periode en wordt de Masoretische Tekst genoemd.

Wanneer de Masoreten bijvoorbeeld het boek van Jesaja kopieerden en het werk was compleet, dan telden ze het aantal cijfers of letters van de kopie op en vergeleken dat met de cijfers of letters van het originele werk. Daarna werd de middelste letter in het boek opgezocht en ook dat werd met het origineel vergeleken. Wanneer variaties werden gevonden werd de kopie vernietigd en begon het kopiëren helemaal opnieuw.

Tot aan deze tijd had het geschreven Hebreeuws slecht 22 medeklinkers en geen klinkers. De teksten waren allemaal in hoofdletters, medeklinkers, hadden geen interpuncties en geen paragrafen. Klinkers werden er alleen stilzwijgend inbegrepen. De Masoreten hebben het Hebreeuwse klinkersysteem uitgedacht. Door dit toe te passen op de originele Oude Testament teksten gaf dat elk woord zijn precieze uitspraak en goede taalkundige vorm.

Alle huidige kopieën van de Hebreeuwse teksten van deze periode zijn opmerkelijk hetzelfde. Vergelijking van de Masoretische tekst met de vroegere Latijnse teksten (Vulgaat) en de Griekse teksten (Septuagint) heeft heel nauwkeurig kopiëren laten zien. Het bewijs suggereert weinig afwijkingen gedurende de duizenden jaren voorafgaand aan 900 AD. Tot voor kort was er karig materiaal uit de Hebreeuwse oudheid beschikbaar wat te vergelijken was met de Masoretische teksten van de tiende eeuw. Dit gebrek aan oudere Hebreeuwse teksten bleef hardnekkig het vertrouwen in de nauwgezetheid van het kopieerproces  ter discussie stellen totdat in 1947 de Dode Zeerollen werden gevonden.

Lees meer over:(2) Bewijststuk #1: De Dode Zeerollen

[1] Voor een uitgebreid overzicht: Josh McDowell , The New Evidence that Demands a Verdict (1999), hoofdstuk 2.