De Bijbel: originele tekst versus vertalingen
Samenvatting

De Bijbel: originele tekst versus vertalingen

De originele boeken van de Bijbel waren geschreven in het Hebreeuws (Oude Testament) en Grieks (Nieuwe Testament). Enkele gedeelten van de boeken van Daniël en Matthëus zijn mogelijk origineel geschreven in het Aramees.

Er zijn de afgelopen jaren vele vertalingen gemaakt. Gedurende de eerste dagen van het Christendom werd het Hebreeuwse Oude Testament gewoonlijk in een Griekse vertaling gelezen. Naarmate de kerk groeide, nam ook de noodzaak voor vertalingen toe, wat de Heilige Schrift in de meeste gebruikte talen maar ook in lokale dialecten deed verschijnen. Al snel werd de Bijbel vertaald in het Latijns (de taal van het Romeinse Rijk), Syrisch (Een oosterse Aramese taal), Koptisch (geschreven Egyptisch) en Arabisch. Sommigen schatten dat al rond het jaar 500 AD de Bijbelteksten in meer dan 500 talen konden worden gelezen. Helaas waren vertalingen niet altijd zorgvuldig en werden er fouten gemaakt. Om deze reden – en ook omdat men niet wilde dat ‘gewone’ mensen de Bijbel konden lezen – verbood de (Rooms) Katholieke Kerk verdergaande vertalingen en werd alleen een speciale Latijnse tekst, de Vulgaat gebruikt welke vanuit het Grieks rond het jaar 600 AD was vertaald. Rond het jaar 1380 werden de eerste Engelse vertalingen door John Wycliffe gemaakt. In het jaar 1455 werd de drukpers uitgevonden (Gutenburg) en de mogelijkheid voor massaproductie zorgde ervoor dat meer Engelse versies en vertalingen in andere talen sneller voorhanden waren.

In de loop van de jaren zijn er honderden vertalingen (men schat op ongeveer 450) in het Engels gemaakt. De meest bekende zijn: De King James (KJV 1611), de New International Version (NIV 1978), de New King James (NKJV 1982), de New American Standard Bible (NASB 1971) en de English Standard Version (ESV 2001).

De Delftse Bijbel wordt in het algemeen beschouwd als de eerste gedrukte Nederlandstalige Bijbel, hoewel het uitsluitend het Oude Testament (zonder de psalmen) omvat. De vertaling stamt uit omstreeks 1360. De Delftse Bijbel werd in 1477 gedrukt. De eerste volledige Nederlandstalige Bijbel is de vertaling van Jacob van Liesvelt uit 1526. Deze vertaling gebuikte de Latijnse Vulgaat als basis voor het Oude Testament en Martin Luther’s Duitse tekst als basis voor het Nieuwe Testament.

De Statenvertaling van 1637 is nog steeds de meest gebruikte vertaling in de meer conservatieve Protestantse gemeenten.  De naam Statenvertaling is ingeburgerd omdat de opdracht tot deze vertaling indertijd door de Staten-Generaal werd gegeven. De tekst werd rechtstreeks uit de brontalen – Hebreeuws voor het Oude Testament en Grieks voor het Nieuwe Testament – gemaakt. Veel Protestantse groepen gebruiken de Nederlands Bijbelgenootschap vertaling (de NBG-vertaling) van 1951. Deze tekst is een iets moderne variant van de Statenvertaling.

De Goed Nieuws Bijbel (1983, herzien in 1996) en Het Boek (1992) zijn vrij losse vertalingen van de Bijbel. In deze vertalingen staat de leesbaarheid voorop, waardoor de nauwkeurig van de vertaling soms wordt compromitteerd.

De Nieuwe Bijbelvertaling (NBV, 2004) tenslotte is een oecumenische (de Rooms Katholieke kerk en Protestante groepen) vertaling vanuit de grondtalen. Men heeft geprobeerd enerzijds trouw te zijn aan de oorspronkelijke tekst, anderzijds alleen in het Nederlands gebruikelijke woorden en zinsconstructies te gebruiken. Dit heeft tot nogal wat discussies geleid en veel kerken en groepen hebben besloten deze vertaling niet te gebruiken.

Bijbelvertalingen worden meestal gegroepeerd in drie hoofdcategorieën:

Letterlijke vertalingen: Hierin wordt de originele tekst woord voor woord vertaald in de meest gelijkwaardige woorden. Naar deze vertaling wordt soms ook verwezen als de interlineaire vertaling waarin de vertaalde woorden naast het originele Hebreeuws en Grieks wordt gezet. Alhoewel deze zonder enige twijfel de meest accurate vertalingen zijn, zijn ze moeilijk te lezen omdat de volgorde van de taal het originele Hebreeuws en Grieks volgt, wat totaal anders is dan een moderne westerse taal. De NASB en de ESV zijn goede voorbeelden van letterlijke vertalingen. Een goede Nederlandstalige Bijbel in deze categorie lijkt momenteel te ontbreken.

Functioneel gelijkwaardige vertalingen: Deze vertalingen doen een poging om zo letterlijk mogelijk te zijn, maar hervormen de zinnen en grammatica van de originele talen in de doeltaal. Ze doen een poging om de gedachte en de intentie van wat de schrijver wilde zeggen te bemachtigen. Als resultaat daarvan zijn ze makkelijker in de doeltaal te lezen maar hebben een hogere graad van subjectieve uitleg dan de letterlijke vertalingen. Deze vertalingen zijn inclusief  KJV, NKJV, en NIV. De Nederlandse Statenvertaling en NBG-vertaling vallen ook in deze categorie.

Hedendaagse taal vertalingen: Deze vertalingen verwoorden de gedachten en de intenties van de originele teksten naar een hedendaagse versie van de doeltaal. Het resultaat is makkelijk te lezen, maar de tekst is voor een groot gedeelte een subjectieve interpretatie en verwoording van de vertaler. Deze versies, zoals de welbekende The Message en de New Living Translation, en de Nederlandse Goed Nieuws Bijbel en Het Boek, moeten we met grote voorzichtigheid benaderen. Gebruik ze bijvoorbeeld als aanvullend leesmateriaal, maar wees ervan bewust dat deze teksten behoorlijk kunnen afwijken van de originele Bijbelteksten.

Elke vertaling is gekoppeld aan subjectieve interpretatie. Waarom? Talen vertalen niet woord voor woord. Dat wil zeggen dat niet elk woord precies hetzelfde woord in een andere taal heeft. Ook zijn sommige spreektalen rijker in hun uitdrukking dan de doeltaal (zoals het Grieks) of kleiner in hun woordenschat (zoals het Hebreeuws). Een vertaler moet de originele opvatting begrijpen en een gelijkwaardige verwoording vinden en dit maakt het resultaat afhankelijk van het vooroordeel van de vertaler. Het komt uiteindelijk hierop neer: Vertalingen kunnen onderling verschillen en fouten kunnen ontstaan. Wanneer vertalingen grote verschillen tonen zal onderzoek in de originele talen noodzakelijk zijn om de juiste betekenis te kunnen vinden.

Om de dingen nog wat ingewikkelder te maken worden een beperkt aantal verzen in het Nieuwe Testament niet door alle oude, nog bestaande documenten ondersteund: dit dwingt vertalers ertoe om te besluiten welke verzen ze zullen opnemen. De meeste vertalers zijn voorzichtig om fouten te begaan en zullen over elk vers dat niet is ondersteund door de overgrote meerderheid van de manuscripten een opmerking voor de lezer toevoegen.

Ter illustratie vergelijken we onderstaand de vertaling van het “Onze Vader” uit het boek van Mattheus 6:9-13 uit de New International Version (NIV) met de King James Version (KJV):

Het Onze Vader in de King James:

“After this manner therefore pray ye: ‘Our Father which art in heaven, Hallowed be thy name. Thy kingdom come. Thy will be done in earth, as it is in heaven. Give us this day our daily bread. And forgive us our debts, as we forgive our debtors. And lead us not into temptation, but deliver us from evil: For thine is the kingdom, and the power, and the glory, for ever. Amen.’”

Lees nu het Onze Vader in de NIV:

“This, then, is how you should pray: ‘Our Father in heaven, hallowed be your name, your kingdom come, your will be done on earth as it is in heaven. Give us today our daily bread. Forgive us our debts, as we also have forgiven our debtors. And lead us not into temptation, but deliver us from the evil one.’

 Afgezien van “oud” Engels tegenover een meer moderne Engelse stijl, zien we twee verschillen in het laatste vers:

 “The evil one” tegenover “evil”.  De KJV vraagt voor verlossing van “evil” (kwaad in het algemeen), terwijl volgens NIV vraagt om ons te verlossen van “the evil one” (de kwaadaardige ofwel de Duivel). Er is een behoorlijk verschil tussen de twee. De originele Griekse tekst gebruikt een bijvoeglijk naamwoord, wat “de boosaardige” de enige juiste vertaling maakt. We bidden om te worden verlost van de boosaardige, niet van gevaar, rampen of het algemene kwaad in de wereld.

Een extra zin. In vergelijking met de NIV heeft de KJV een extra zin aan het einde: “Voor U is het koninkrijk, de kracht en de heerlijkheid tot  in alle eeuwigheid, Amen.” Dit is een goede illustratie van een latere toevoeging aan de oudst bewaard gebleven Griekse geschriften. Zoals de NIV opmerkt in een voetnoot: “In sommige latere documenten: voor U is het koninkrijk, de kracht en de heerlijk tot  in alle eeuwigheid, Amen”. Andere verzen in het Nieuwe Testament hebben gelijke toevoegingen. Geen van deze toevoegingen hebben enige ingrijpende theologische gevolgen, maar het is belangrijk om van deze verschillen op de hoogste te zijn.

Dus de verschillen tussen de beide Engelse vertalingen (en uiteraard hebben we vele van soortgelijke verschillen tussen de Nederlandse bijbelvertalingen) zijn dus niet ten gevolge van verschillen tussen de nog bestaande oud manuscripten van de Bijbel in de brontalen, maar zijn uitsluitend het resultaat van keuzen (en soms fouten) gemaakt door de vertalers.

Email alstublieft!!  

Lees meer over de bewijzen dat het 'waar is'